Gagnrýni / Ólína Kjerúlf Þorvarðardóttir

Saga kraumandi af snilld

Ólína Kjerúlf Þorvarðardóttir

Ólína er doktor í íslenskum bókmenntum og sjálfstætt starfandi fræðimaður og rithöfundur. Ólína er fyrrverandi skólameistari og alþingismaður.

Bók til umfjöllunar

Titill Sextíu kíló af sólskini
Höfundur
Flokkur
Útgáfuár
Útgefandi
Blaðsíður 461
Tilnefningar
Verðlaun

Í Sextíu kílóum af sólskini, nýjasta skáldverki Hallgríms Helgasonar, kraumar sjórinn af síld.  Þannig byltast nýir tímar inn í íslenskt samfélag eins og óstöðvandi síldartorfa. Samskonar ólga af frásagnargleði, fróðleik og leifturmyndum fortíðar kraumar í sögunni sjálfri.

Þessi bók er einhverveginn sambland af Heimsljósi og Sjálfstæðu fólki með ívafi af Sölku Völku - jafnvel Fjallkirkju Gunnars Gunnarssonar – bara betri. Stórfengleg örlagasaga á tímum þegar þjóðin er að stíga út úr torfkofunum til móts við nýja öld, í umbrotum atvinnubyltingar og breyttra lífshátta. Þjóðarsaga spegluð í lífi nokkurra sögupersóna, einkum drengsins Gests sem við kynnumst á fyrstu blaðsíðum bókarinnar, þar sem hann lifir af snjófargið sem hefur brotið bæ foreldranna. Þar finnst hann undir kvið kýrinnar sem nærir hann af gnótt sinni, líkt og úlfynjan Remúlus (já eða tíkin Ástu Sóllilju í Sjálfstæðu fólki). „Glöggt er gests augað“ segir máltækið, og hver veit nema höfundur hafi hugsað til þess þegar hann valdi sögupersónu sinni nafn og hlutverk. Gesti fylgjum við gegnum söguna, hann er nokkurskonar sjóngler og leiðsögumaður um refilstigu hennar, einkum þegar líður á.

Siglufjörður er augljóslega fyrirmyndin að sögusviði bókarinnar. Staðhættir og persónur koma kunnuglega fyrir sjónir, sérstaklega þjóðlagasafnarinn og presturinn á staðnum sem spunninn er úr þeim nafnþekkta manni Bjarna Þorsteinsyni. Allar eiga sögupersónurnar sér fyrirmyndir, ef ekki í þekktum einstaklingum þá í þjóðinni sjálfri eins og hún hefur birst okkur í sögum, kvæðum og endurminningum um aldir. Sú fátæka þjóð hefur dregið fram líf sitt á mörkum hins byggilega heims, borin í skafli og að skafli öld eftir öld.

Hallgrímur Helgason (f. 1959) hefur bæði notið og verið útnefndur til viðurkenninga fyrir verk sín. Hann hlaut íslensku bókmenntaverðlaunin 2001 fyrir Höfund Íslands og hefur tvívegis verið tilnefndur til bókmenntaverðlauna Norðurlandaráðs fyrir bækur sínar 101 Reykjavík og Rokland. Sú bók sem hér er til umfjöllunar tekur öllum hans fyrri verkum fram.

Frásagnarháttur sögunnar einkennist af orðsnilld og mælsku – svo mikilli að á köflum verður lesandanum nóg um. En stíllinn er leiftrandi og litríkur og hin skáldlega orðgnótt svo skapandi að lesturinn verður hreinasta nautn. Persónulýsingar eru margar óborganlegar, náttúru- og mannlífslýsingar sömuleiðis ásamt frumlegum nýsmíðum orða, orðskviða og máltækja. Innan um má sumstaðar sjá tilvísanir í bókmenntaperlur og aðra eðalhöfunda, líkt og verið sé að senda kveðju á öldum skáldvakans – gegnum tíma og rúm – þakka fyrir lánið eða gjöfina.

Sumstaðar er farið að ystu mörkum þess mögulega með ýkjukenndum stíl og töfraraunsæi í anda Suður-Amerískra höfunda á borð við Garcias Marquez og Allende. Aldrei er þó farið lengra en svo að alltaf fylgir lesandinn framvindunni, eins og dreginn áfram af duldum þræði sem kastar honum milli hláturs og gráturs. Höfundur leikur á alla tilfinningastrengi með því að tefla saman  andstæðum af öllu mögulegu tagi. Segja má að sagan sé einn samfelldur átakaöxull þar sem persónum líkt og lesendum er varpað milli gleði og sorgar, fegurðar og ljótleika, ástar og haturs, óhugnaðar og unaðar, lífs og dauða af þvílíkri snilld að því er vandlýst.

Eins og öll snilldarverk vísar þessi saga bæði inn og út. Hún er vissulega aldarspegill horfinnar tíðar, samt er hún tímalaus. Allra alda mannfélags- og sálardeigla sem ólgar og kraumar, líkt og fjörður fullur af síld.

Niðurstaða

Bókin er meistaraverk.

Ólína Kjerúlf Þorvarðardóttir

Fleiri umsagnir gagnrýnanda